Сонцето, колагенот и кожата: што велат науката и експертите

Сонцето е извор на живот и добро расположение, но има и една „темна страна“: неговите UV-зраци директно влијаат врз колагенот во нашата кожа.

Колагенот е протеинот што ѝ дава цврстина, еластичност и младешки изглед на кожата. Но што навистина се случува со овој протеин кога сме на сонце? И дали суплементацијата со колаген пептиди може да помогне?

Сонцето влијае врз создавањето колаген

Колаген – градбениот материјал на телото

Колагенот е најзастапениот протеин во нашето тело. Тој е како скеле кое ја држи структурата на мускулите, коските, тетивите и кожата. Во кожата, колагенот создава мрежа што ја поддржува површината, давајќи ѝ цврстина и еластичност.

Но со стареењето, клетките што го создаваат колагенот (фибробластите) стануваат помалку активни. Производството на колаген опаѓа за 1–1,5% годишно, а постојниот колаген побрзо се разградува. Овој процес дополнително го влошуваат фактори како пушење и изложеност на сонце.

Со намален колаген, кожата ја губи еластичноста и цврстината, а појавата на брчки и опуштена кожа станува сè поочигледна (1).

Како сонцето го уништува колагенот?

Ултравиолетовите зраци (UV) од сонцето предизвикуваат два главни ефекти:

1. Намалено создавање на нов колаген – UV ги оштетува фибробластите (клетките што го создаваат колагенот) и го инхибира нормалното создавање на колаген тип I и III.

   
   

2. Зголемено разградување на постоечкиот колаген – UV стимулира ензими наречени MMP (матрикс-металопротеинази) кои ја оштетуваат и ја разградуваат постоечката мрежа од колагенски влакна во кожата правејќи ја „лабавa“ и поранлива (1).

Ова води до т.н. фотостареење – процес на брзо појавување брчки, губење на еластичноста и појава на сувост на кожата.

Колаген пептиди – дали навистина помагаат?

Голем број клинички студии тестираат дали суплементацијата со колаген пептиди може да ја подобри состојбата на кожата. Резултатите се охрабрувачки:

Што велат студиите?

• Една рандомизирана контролирана студија покажа дека за 12 недели, учесниците кои земале колаген пептиди имале значителни подобрувања во брчки, еластичност, хидратација и мазност на кожата (3).

  
  

• Мета-анализа од 2023 година која опфати 26 студии заклучи дека колагенските суплементи значително ја подобруваат хидратацијата и еластичноста на кожата (4).

  
  

• Нови студии од 2024 година повторно потврдуваат значајни подобрувања – намалување на брчки до 25%, зголемување на еластичност и подобра хидратација (5–7).

  
  

Како функционираат колаген пептидите?

Кога ги внесуваме преку додатоци, колаген пептидите се апсорбираат во дигестивниот тракт и преку крвотокот стигнуваат до кожата. Таму, тие ги стимулираат фибробластите да произведуваат повеќе колаген и еластин, а воедно ја намалуваат нивната деградација. Дополнително, поттикнуваат создавање на хијалуронска киселина, која врзува и задржува вода – клучна за младешки изглед на кожата (2).

Извор на колаген – дали е важен?

Колагенските пептиди најчесто се добиваат од риба, говеда, свињи или кокошки. Ново клиничко истражување (2024) спроведено кај 66 жени на возраст од 35 до 55 години, кои 8 недели земале говедски колаген пептиди, покажува впечатливи резултати:

• 25% намалување на брчките околу очите,

• 9% зголемување на еластичноста на кожата,

• 26% подобра хидратација (6).

  
  

Овие наоди се важни затоа што укажуваат дека позитивниот ефект не зависи толку од тоа дали колагенот е добиен од риба или говеда, туку пред сè од начинот на обработка и квалитетот на пептидите – односно нивната молекуларна тежина и процесот на хидролиза (6).

Колаген или обичен протеин

Често може да се слушне критика дека колаген пептидите се всушност само аминокиселини, па затоа „доволно е да внесуваме обичен протеин“. Сепак, студиите укажуваат на поинаква слика. Кога се внесуваат како додаток, колаген пептидите се апсорбираат преку специфични транспортни системи во цревата, кои им овозможуваат да влезат во крвта во форма на мали пептидни вериги. Тие потоа стигнуваат директно до кожата и можат да ги стимулираат фибробластите да создаваат нов колаген и еластин (2).

Една клиничка студија од 2020 година, спроведена кај пациенти со изгореници, направила споредба меѓу група која добивала соја протеин и група која добивала иста количина колаген пептиди. Резултатите покажале дека групата со колаген пептиди заздравувала значително побрзо, што укажува дека пептидите имаат биолошки ефекти кои не можат да се постигнат само со внес на обичен протеин (2).

Безбедност и дози

Колаген пептидите се сметаат за безбедни и се прифатени од повеќе здравствени организации (8). Според достапните клинички податоци, ефективниот внес се движи во распон од 2.5 до 15 грама на ден. Видливи ефекти, како подобра еластичност, поголема влажност на кожата и намалување на брчките, обично се забележуваат по 8 до 12 недели редовна употреба, а резултатите имаат тенденција да се акумулираат со текот на времето (4, 7).

Ограничувања на досегашните истражувања

Иако резултатите изгледаат ветувачки, мора да се постапува со претпазливост. Голем дел од студиите се финансирани од производители на колагенски суплементи, што значи дека постои ризик од пристрасност. Повеќето испитувања траат релативно кратко (8–24 недели) и вклучуваат мал број на учесници.

Затоа, иако првичните резултати се позитивни, потребни се повеќе независни и долгорочни истражувања за да се потврди дали ефектите се трајни и доследни кај поширока популација.

Заклучок

Колаген пептидите се безбедни, достапни и според повеќе студии можат да ја подобрат еластичноста, хидратацијата и цврстината на кожата. Иако нема „магично“ решение против стареењето, тие може да бидат корисен дел од стратегија за здрава кожа – заедно со доволен внес на протеини, сончева заштита и балансирана исхрана.

Користена литература:

1. Rittié, L., & Fisher, G. J. (2002). UV-light-induced signal cascades and skin aging. Ageing Research Reviews, 1(4): 705–720.

   
   

2. Liang J, et al. Collagen peptides vs soy protein in burn patients: Effects on wound healing. 2020. PMID: 31859087.

   
   

3. Cho S, et al. Randomized, placebo-controlled study of hydrolyzed collagen supplementation on skin hydration, elasticity, and wrinkles. Nutrients. 2022. PMID: 36516059.

   
   

4. De Miranda R, et al. Oral collagen supplementation: A systematic review of 26 randomized controlled trials. Front Nutr. 2023;10: PMC10180699.

   
   

5. Park KY, et al. Effects of oral collagen peptides on wrinkles, elasticity, and hydration: A randomized controlled trial. 2024. PMID: 37822045

   
   

6. Xu J, et al. Long-term effects of bovine collagen peptides on skin density and moisture in women: A 6-month randomized trial. 2024. PMID: 39143887.

   
   

7. Zague V, et al. Clinical evaluation of collagen peptide supplementation: Reduction of wrinkles by 14–31% after 90 days. Molecules. 2021;26(16):4880.

   
   

8. Proksch E, et al. Oral supplementation of collagen peptides improves skin elasticity and reduces wrinkles. Skin Pharmacol Physiol. 2014;27(3):113–119.